Stare Miasto w Bartoszycach: rynek, ulice rzemieślników i Staromiejska

Staromiejska: restauracja, nie ulica

Nie, w Bartoszycach nie ma ulicy Staromiejskiej: to nazwa restauracji, nie fragment siatki ulic. Nominatim, wyszukiwarka oparta na danych OpenStreetMap, po zapytaniu „Staromiejska Bartoszyce” zwraca wyłącznie ten jeden adres, w dzielnicy oznaczonej jako Starówka. Lokal przy ul. Rzeźników 3 oferuje domowe obiady, kawiarnię, imprezy okolicznościowe i catering. Godziny otwarcia poniżej podaję za Bartoszyckim Centrum Informacji Turystycznej:

Kto wpisze samo „Staromiejska”, trafi też na restauracje o tej nazwie w Turku i w Będzinie.

Gdzie zaczyna się i kończy Stare Miasto?

Granica Starego Miasta to dziś krąg ulic wokół rynku, w obrębie kilkuset metrów. Tę okolicę zbiorczo nazywa się „Starówką”. Należą do niej:

• plac Konstytucji 3 Maja (dawny rynek)
• Rynkowa, Rzeźników, Szewców i Kowali (uliczki tuż przy placu)
• Kopernika, plac Wolności, Młynarska, Zamkowa i Wybrzeża (dalsze ulice Starówki)

Miasto otoczono obwarowaniami w połowie XIV wieku, a w 1411 roku mury podwyższono. Z całego pierścienia fortyfikacji do dziś w całości zachował się tylko jeden fragment: Brama Lidzbarska przy pl. Konstytucji 3 Maja 20, wzniesiona ok. 1468 roku. Dokładniejszy przebieg dawnych murów opisuje spacer po dawnych murach.

Jak wygląda układ lokacyjny z 1332 roku?

Układ lokacyjny to szachownica ulic wychodzących od rynku, zachowana do dziś pod ochroną konserwatora. Miasto pod nazwą Bartenstein lokował wielki mistrz zakonu krzyżackiego Luther von Braunschweig. Wcześniejsza lokacja, z 1326 roku, nosiła nazwę Rosenthal i leżała po drugiej stronie rzeki. Układ dróg jest średniowieczny, nawet jeśli budynki przy nich stoją znacznie młodsze. Większość kamienic przy Starówce pochodzi z przełomu XIX i XX wieku, obok nich stoi też zabudowa powojenna. Obie lokacje i to, co je różniło, opisuje tekst o dwóch lokacjach Bartoszyc.

Rynek, czyli plac Konstytucji 3 Maja

Rynek w Bartoszycach to dziś plac Konstytucji 3 Maja: piesza strefa wyłożona kostką, o obwodzie ok. 400 m, zamknięta z jednej strony widokiem na Bramę Lidzbarską. Ratusza na nim jednak nie szukać: zburzono go w 1819 roku, a dzwon z 1517 roku, zdjęty z jego wieży, przeniesiono do Bramy Lidzbarskiej. Nazywanie tego miejsca „zabytkowym rynkiem” wymaga więc pewnej wyrozumiałości: z pierwotnej zabudowy nie zostało tu nic, co stało w chwili lokacji.

OpenStreetMap oznacza jako historyczne 20 budynków przy placu Konstytucji 3 Maja, nie licząc samej Bramy pod numerem 20. Do tego dochodzi 7 przy ul. Kopernika (numery 1, 2, 3, 5, 9, 10 i 11), 3 przy Szewców (1, 2, 4) i 1 przy Rzeźników (nr 1). Pod numerem 5 stoi restauracja hotelu Bartis. W 1769 roku na rynku stanął Bartel, kamienna baba pruska; po rozbiórce ratusza w 1819 roku przeniesiono ją na plac przed szkołą. Rewitalizację placu zakończono w 2020 roku, choć treści historycznej na miejscu wciąż nie widać. Co dokładnie przetrwało z gotyckiego miasta poza samą Bramą, opisuje tekst o zabytkach Bartoszyc.

Ulice rzemieślników: Rzeźników, Szewców, Kowali

Rzeźników, Szewców i Kowali to dziś trzy krótkie uliczki tuż przy rynku; żadna nie ma nawet stu metrów. Na mapie satelitarnej Bartoszyc widać, jak ciasno przylegają do placu.

Co zobaczyć na Starym Mieście po kolei?

Cztery miejsca na Starówce układają się w trasę spacerową, od rynku do rynku:

1. Brama Lidzbarska, pl. Konstytucji 3 Maja 20: jedyny w całości zachowany fragment dawnych murów, z dzwonem przeniesionym tu z ratusza.
2. Kamienice przy rynku i przy ul. Kopernika: zabudowa z przełomu XIX i XX wieku, część budynków oznaczono jako historyczne.
3. Fara przy placu Wolności: budowę kościoła rozpoczęto w roku lokacji miasta.
4. Spichlerze przy ul. Strzeleckiego 2 i ul. Bema 11A: budynki gospodarcze z XVIII wieku, w granicach Starówki, choć już poza samym rynkiem.

Najwięcej czasu warto zostawić na trzeci punkt, bo fara to najstarsza budowla na trasie. Więcej o niej pisze tekst o farze z 1332 roku.

Gdzie zjeść na Starówce?

Na Starym Mieście działa kilka lokali gastronomicznych, blisko rynku. Wykaz Urzędu Miasta „Gdzie zjeść?” wymienia sześć adresów na Starówce:

Jeden spacer wystarcza, żeby obejść całą listę. Pozostałe adresy, z pizzą, domowymi obiadami i godzinami kuchni na wieczór, zbiera przewodnik po restauracjach w Bartoszycach. Co robić w tej okolicy po zamknięciu lokali, opisuje tekst o Bartoszycach po dwudziestej.

Jak Stare Miasto wyglądało przed 1945 rokiem?

Pod koniec wojny, w 1945 roku, zniszczono dużą część miasta. Puste działki między ocalałymi kamienicami wypełniła później zabudowa powojenna, widoczna dziś na Starówce obok domów z przełomu XIX i XX wieku. Z pocztówek sprzed wojny odczytuję więcej o dawnej pierzei rynku niż z samego planu konserwatorskiego, dlatego zanim ruszę na spacer po Starówce, zaglądam najpierw do nich. Jak wyglądała ta sama okolica jeszcze wcześniej, pokazują pocztówki sprzed 1945 roku.

Jak dojechać na Stare Miasto?

Stare Miasto leży w centrum Bartoszyc, tuż nad Łyną, i najłatwiej dojść do niego pieszo z dowolnego punktu śródmieścia. Rynek jest strefą pieszą, więc ostatni odcinek, z parkingu czy przystanku, każdy pokonuje na piechotę. Szczegóły dojazdu do miasta, także spoza regionu, opisuje tekst o dojeździe do Bartoszyc.